ZMIANA WYDATKÓW NA BADANIA I ROZWÓJ (B+R) W KRAJACH UNII EUROPEJSKIEJ I W WIELKIEJ BRYTANII W ŚWIETLE CELU UNIJNEGO

Abstrakt

Cel | Celem artykułu jest ocena realności i stopnia  osiągnięcia unijnego celu przeznaczania 3% PKB na działalność badawczo-rozwojową (B+R) w świetle porównania danych z lat 2013 i 2023 oraz identyfikacja trzech grup państw: liderów (≥3%), pretendentów/aspirantów (2–2,9%) oraz outsiderów (<2%) w zakresie nakładów na B+R w państwach Unii Europejskiej i w Wielkiej Brytanii. W toku rozważań podjęto również próbę wskazania czynników  sprzyjających realizacji tego celu i ograniczających ją w zróżnicowanych uwarunkowaniach gospodarczych.

Metoda badań | Analiza opiera się na wskaźniku GERD/GDP (Gross Domestic Expenditure on R&D) publikowanym przez Eurostat. Badaniem objęto wszystkie państwa członkowskie UE oraz Wielką Brytanię, która wystąpiła z UE w 2020 r., lecz włączono jej dane z 2023 r. w celach porównawczych. Procedura badawcza obejmowała: (1) zestawienie wartości GERD/GDP w latach 2013 i 2023, (2) klasyfikację państw do trzech grup na podstawie danych z 2023 r., (3) analizę zmian pozycji w rankingu. Zastosowano analizę porównawczą i analizę trendów.

Wnioski | W 2023 roku próg 3% osiągnęła jedynie grupa państw o rozwiniętej gospodarce innowacyjnej – Szwecja, Belgia, Austria, Niemcy i Finlandia. Do grona liderów w porównaniu z 2013 r. awansowały Belgia, Austria i Niemcy. Warto odnotować, że Dania, z wynikiem 2,99% PKB w 2023 r., plasuje się tuż poniżej progu 3%, co czyni ją przypadkiem granicznym pomiędzy grupą pretendentów a liderów. Wśród pozostałych pretendentów znalazły się m.in. Słowenia, Holandia, Francja, Czechy, Estonia oraz Wielka Brytania. Najliczniejszą grupę stanowią outsiderzy, z których część – mimo relatywnie wysokiego tempa wzrostu –  utrzymuje niski poziom nakładów na B+R (< 2% PKB).

Oryginalność / wartość / implikacje / rekomendacje | Cel 3% PKB na B+R jest osiągalny jedynie dla części państw  UE i wymaga zróżnicowanego podejścia, obejmującego indywidualne ścieżki dojścia, cele pośrednie,  wzmocnienie udziału sektora prywatnego, lepsze ukierunkowanie wsparcia publicznego oraz  efektywniejsze wykorzystanie funduszy unijnych. Analiza potwierdziła obie hipotezy badawcze: (H1) cel 3% jest osiągalny głównie dla krajów o rozwiniętej gospodarce innowacyjnej, (H2) państwa o niskim poziomie nakładów  w 2013 r. wykazują wyższe tempo wzrostu, lecz nie  przekroczyły progu 3% w 2023 roku.