EKONOMICZNE „PRZYWILEJE” I „UPRZYWILEJOWANIE” W UKRAIŃSKIM SPOŁECZEŃSTWIE SOWIECKIM (1945-1991)
DOI:
https://doi.org/10.15290/oes.2026.01.123.02Słowa kluczowe:
nomenklatura sowiecka, przywileje ekonomiczne, Ukraińska SRRAbstrakt
Cel | Celem badania jest analiza przywilejów ekonomicznych, z których powszechnie korzystała sowiecka nomenklatura w Ukraińskiej SRR, oraz obalenie mitu o egalitaryzmie społeczeństwa radzieckiego.
Metoda badań | Systematyzacja danych faktograficznych i opracowanie źródeł historycznych zostały przeprowadzone za pomocą metod porównawczo-historycznej, problemowo- chronologicznej i analityczno-syntetycznej. Metoda porównawczo-historyczna pozwala zidentyfikować ogólne tendencje w ZSRR i ich przejawy w Ukraińskiej SRR. Badanie zostało przeprowadzone z perspektywy teorii elitaryzmu, podejścia korporacyjnego i interdyscyplinarnego. To ostatnie umożliwiło połączenie danych z zakresu historii, socjologii, nauk politycznych i nauk ekonomicznych, co pozwoliło na wszechstronne zbadanie problemu.
Wnioski | Na podstawie przeanalizowanych danych można stwierdzić, że formułowanie hasła równości wszystkich członków społeczeństwa radzieckiego było jedynie elementem propagandy. Dane historyczne pokazują, że poziom życia elity radzieckiej (nomenklatury), korzystającej z licznych przywilejów, w porównaniu do losu zwykłych obywateli znacząco się różnił.
Oryginalność / wartość / implikacje / rekomendacje | W artykule zostały podkreślone i zilustrowane przykładami takie problemy, jak „nierówność dochodów” i „nierówność konsumpcji”. Uwypuklone zostało zjawisko „mentalności użytkownika”, będące konsekwencją totalitarnego charakteru władzy radzieckiej, w której strukturze przywileje były integralną częścią funkcjonowania partyjno-biurokratycznego aparatu władzy.
Bibliografia
London Z., 2014, Measuring Inequality. A Three‑headed Hydra, „The Economist”, 16 July, https://www.economist.com/free‑exchange/2014/07/16/a-three‑headed-hydra [data dostępu: 30.01.2026].
Novokmet F., Piketty T., Zucman G., 2017, From Soviets to Oligarchs: Inequality and Property in Russia, 1905–2016, „National Bureau of Economic Research Working Paper”, Cambridge, MA, Aug., http://www.nber.org/papers/w23712 [data dostępu: 30.01.2026].
Анисимова Г., 2016, Методологические аспекты анализа экономического неравен-ства: советские и постсоветские проблемы, „Terra Economicus”, т. 14, № 1, s. 63–71, DOI: 10.18522/2073-6606-2016–14-1–61‑77.
Вальдера Х., 2015, Легитимация социального неравенства в советской идеологии сталинского периода, „Мир России. Социология. Этнология”, т. 24, № 4, s. 29–59.
Восленский М., 1991, Номенклатура. Господствующий класс Советского Союза, „Советская Россия” совм. с МП „Октябрь”, Москва.
Грегори П., 2008, Политическая экономия сталинизма, Росспэн, Москва.
Економічна історія України: Історико‑економічне дослідження, 2011, Смолій В. (ред.), т. 2, Ніка‑Центр, Київ.
Ельцин Б., 2008, Исповедь на заданную тему: Размышления, воспоминания, впе-чатления…, Росспэн, Москва.
Земцов И., 1986, Частная жизнь советской элиты, OPI, Лондон.
Киридон П., 2012, Номенклатура: термінологічні інтерпретації в історіографії, „Український історичний журнал”, № 1, s. 171–182.
Клисторин В., 2017, Россия в XX веке. Цена революции, „ЭКО. Всероссийский эконо-мический журнал”, № 11(521), s. 37–46.
Кордонский С., 2006, Рынки власти. Административные рынки СССР и России, ОГИ, Москва.
Коржихина Т., Фигатнер Ю., 1993, Советская номенклатура: становление, меха-низмы действия, „Вопросы истории”, № 7, s. 25–38.
Крупина В., 2024a, Еволюція системи пільг і привілеїв української номенклату-ри (1985–1991 рр.), „Наукові праці Кам’янець‑Подільського національного університету імені Івана Огієнка: історичні науки”, № 44, s. 279–290, DOI:10.32626/2309-2254.2024-44.279-290.
Крупина В., 2024b, Фінансові привілеї номенклатури УРСР у 1945–1950-х роках, „Reesources”, Переосмислюючи Східну Європу, Центр міської історії, https://edu.lvivcenter.org/modules/financial‑privileges-of‑soviet-nomenclature/ [data dostępu: 30.01.2026].
Кузьменко Ю., 2016, Зловживання владою працівниками партійно‑радянської номенклатури в анонімних листах періоду «перебудови», „Україна XX століття: культура, ідеологія, політика”, № 21, s. 74–84.
Українське суспільство в 1960–1980-х рр. Історичні нариси, 2021, Даниленко В. (ред.), Інститут історії України НАН України, Київ.
Шкаратан О., 2012, Социология неравенства. Теория и реальность, Издательский дом Высшей школы экономики, Москва.
Янковська О., 2012, Реформи УРСР в соціальній сфері в середині ХХ ст.: пенсійне за-безпечення (до 55‑річчя пенсійної реформи), „Україна XX ст.: культура, ідеологія, політика”, вип. 17, s. 131–132.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Optimum. Economic StudiesAutor zapoznał się i akceptuje warunki zawarte w umowie licencyjnej
