WPŁYW NIEFORMALNYCH I FORMALNYCH ELEMENTÓW ŁADU SPOŁECZNEGO NA DZIAŁALNOŚĆ PRZEDSIĘBIORCÓW W POLSCE PO 1945 ROKU. WNIOSKI Z BADAŃ EMPIRYCZNYCH
DOI:
https://doi.org/10.15290/oes.2026.01.123.04Słowa kluczowe:
przedsiębiorca, przedsiębiorczość, instytucje nieformalne, instytucje formalne, wartości w firmieAbstrakt
Cel | Zidentyfikowanie nieformalnych i formalnych elementów ładu społecznego, które mają wpływ na efektywność pracy przedsiębiorców.
Metoda badań | Wykorzystanie pogłębionych wywiadów jakościowych z przedsiębiorcami. Objęto nimi przedsiębiorców pracujących w zawodzie minimum dwadzieścia lat i reprezentujących sektor mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich firm.
Wnioski | Tradycja i nawyki, czyli kultura miejsca, mają znaczący wpływ na decyzje podejmowane przez przedsiębiorców w codziennej praktyce biznesowej. W Polsce Ludowej, z uwagi na pogwałcenie przez władze komunistyczne zasad ładu nieformalnego, a szczególnie tradycji posiadania własności prywatnej przez obywateli, obserwowano szczególną rolę nieformalnych kontaktów międzyludzkich. Umożliwiały one osobom przedsiębiorczym prowadzenie indywidualnych zakładów. Po 1988 roku przywrócono w Polsce prawa obywateli do posiadania własności prywatnej. Permanentnie zmieniany porządek prawny, a przy tym niska jakość pracy wymiaru sprawiedliwości i aparatu skarbowego powodują, że nadal przedsiębiorcy uznają tzw. tradycyjne nawyki kulturowe jako prymarne w prowadzeniu biznesu.
Oryginalność / wartość / implikacje / rekomendacje | Przy wykorzystaniu wypowiedzi przedsiębiorców udowodniono, że znaczącą rolę w podejmowaniu decyzji przez przedsiębiorców odgrywa ład nieformalny. Stanowi on fundament wartości implementowanych w firmie, które bezpośrednio kształtują indywidualny charakter organizacji. Aby podnieść efektywność pracy przedsiębiorców, niezbędne jest usprawnienie pracy wymiaru sprawiedliwości i zarzucenie represyjnej polityki aparatu skarbowego.
Bibliografia
Acemoglu D., Robinson J.A., 2014, Dlaczego narody przegrywają. Źródła władzy, pomyślności i ubóstwa, Zysk i S-ka Wydawnictwo, Poznań.
Archiwum Państwowe w Bydgoszczy, Izba Przemysłowo‑ Handlowa w Bydgoszczy.
Balcerzak A.P., Rogalska E., 2010, Zawodność instytucjonalna państwa w zakresie stwarzania warunków do rozwoju przedsiębiorczości w krajach Europy Środkowo‑Wschodniej, [w:] Ład instytucjonalny w gospodarce, Polaszkiewicz B., Boehlke J. (red.), Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń.
Bielenia M., 2021, Przedsiębiorczość destruktywna w podmiotach gospodarczych w Polsce, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk.
Bugdol M., 2010, Wymiary i problemy zarządzania organizacją opartą na zaufaniu, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
Czernek K., 2017, O potrzebie badań jakościowych w ekonomii. Przykład sektora turystycznego, [w:] Wykorzystanie metod jakościowych w badaniach zachowań i zjawisk ekonomicznych, Dymarczyk W., Pyfel Ł. (red.), Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.
Fukuyama F., 1996, Koniec historii, Zysk i S-ka Wydawnictwo, Warszawa.
Fukuyama F., 1997, Zaufanie. Kapitał społeczny a droga do dobrobytu, PWN, Warszawa–Wrocław.
Galbraith J.K., 2016, Ekonomia wstecznego nurtu i nowy pragmatyzm: kryzysy i ewolucja ekonomii, [w:] Ekonomia przyszłości. Wokół nowego paradygmatu Grzegorza W. Kołodko, Bałtowski M. (red.), PWN, Warszawa.
Gardawski J., 2001, Powracająca klasa. Sektor prywatny w III Rzeczypospolitej, Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk, Warszawa.
Glinka B., 2008, Kulturowe uwarunkowania przedsiębiorczości w Polsce, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa.
Godłów‑ Legiędź J., 2020, Polska transformacja w świetle sporów o rynek, sprawiedliwość i ekonomię, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.
Gruszewska E., 2012, Transformacja instytucji nieformalnych w Polsce, „Gospodarka Narodowa”, nr 3(247), s. 61–83.
Gruszewska E., 2018, Wpływ interakcji instytucji formalnych i nieformalnych na przedsiębiorczość w Polsce, Oficyna Wydawnicza „Humanitas”, Białystok.
Hausner J., 2019, Społeczna czasoprzestrzeń gospodarowania. W kierunku ekonomii wartości, Wydawnictwo Nieoczywiste, Warszawa.
Hausner J., 2023, Ekonomia wartości. Nowe trendy, Fundacja Gospodarki i Administracji Publicznej, Fundacja Gospodarki i Administracji Publicznej, Kraków–Szczawa.
Kamosiński S., 2023, Przedsiębiorcy w Polsce w latach 1989–2019, Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz.
Kamosiński S., 2024, Przedsiębiorcy w Polsce. Trzynaście rozmów, Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz.
Klimczak B., 2011, Etyka gospodarcza, Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, Wrocław.
Kochanowski J., 2015, Tylnymi drzwiami, czarny rynek w Polsce 1944–1989, Wydawnictwo WAB, Warszawa.
Kozłowski Ł., 2024, Wpływ lokalnej kultury na małe i średnie przedsiębiorstwa. Analiza empiryczna dla różnych faz rozwoju przedsiębiorstw, Poltext, Warszawa.
Lewandowska A., 2020, Strategiczna logika firm rodzinnych. Model BELEFS, PWN, Instytut Biznesu Rodzinnego, Warszawa.
Lewandowska A., Tylczyński Ł., 2014, Barometr sukcesyjny i prognozowanie ścieżki kariery dzieci z firm rodzinnych, Instytut Biznesu Rodzinnego, Poznań.
Machnikowska A., 2010, Prawo własności w Polsce w latach 1944–1981: Studium historycznoprawne, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk.
Mączyńska E., 2014, Anomiczne podłoże erozji ładu gospodarczego, [w:] Spontaniczne i stanowione elementy ładu gospodarczego w procesie transformacji – dryf ładu czy jego doskonalenie?, Pysz P., Grabska A., Moszyński M. (red.), PTE, Warszawa.
McCloskey D.N., 2017, Burżuazyjna godność. Dlaczego ekonomia nie potrafi wyjaśnić współczesnego świata?, Instytut Edukacji Ekonomicznej im. Ludwiga von Misesa, Wrocław.
Morawski W., 1998, Zmiana instytucjonalna. Społeczeństwo. Gospodarka. Polityka, PWN, Warszawa.
North D.C., 2014, Zrozumieć przemiany gospodarcze, Wolters Kluwer Polska, Warszawa.
Ochinowski T., 2013, Tradycje przedsiębiorczości w Polsce jako źródło kapitału kulturowego organizacji, Wydawnictwo Naukowe Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa.
Pamiętniki bezrobotnych, 2005, t. IV, A. Brudzyński A. (red.), SGH, Warszawa.
Prywaciarze 1945–1989, 2001, Knyt A., Wancerz‑ Gluza A. (red.), Fundacja Bankowa im. Leopolda Kronenberga Ośrodek Karta, Warszawa.
Safin K., Zajkowski R., 2021, Przedsiębiorstwa rodzinne w Polsce. Stan i perspektywy rozwoju, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa.
Spontaniczne i stanowione elementy ładu gospodarczego w procesie transformacji – dryf ładu czy jego doskonalenie?, 2014, Pysz P., Grabska A., Moszyński M. (red.), PTE, Warszawa.
Sprawozdanie Izby Przemysłowo‑ Handlowej w Bydgoszczy za 1949 rok, maszynopis w posiadaniu Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Bydgoszczy, sygn. 2956.1951.
Staniek Z., 2017, Ekonomia instytucjonalna. Dlaczego instytucje są ważne, Difin SA, Warszawa.
Wilkin J., 2016, Instytucjonalne i kulturowe postawy gospodarowania. Humanistyczna perspektywa ekonomii, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa.
Williamson O.E., 1998, Ekonomiczne instytucje kapitalizmu. Firmy, rynki, relacje kontraktowe, PWN, Warszawa.
Ząbkowicz A., 2023, Państwo wobec grup dominujących w gospodarce. Perspektywa instytucjonalnej ekonomii politycznej, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.
Zook Ch., Allen J., 2017, Mentalność założyciela jak podstawa sukcesu firmy, MT Biznes, Warszawa.
Zrozumieć kapitalizm. Podejście ewolucyjno‑instytucjonalne, 2018, Ząbkowicz A., Miszewski M., Chmielnicki P., Czech S. (red.), Forum Myśli Instytucjonalnej, Sosnowiec–Kraków.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Optimum. Economic StudiesAutor zapoznał się i akceptuje warunki zawarte w umowie licencyjnej
