ADAPTACJA DO ZMIAN KLIMATU W POLITYCE MIEJSKIEJ – PORÓWNANIE MIAST WOJEWÓDZKICH W POLSCE

Joanna Szafran; Joanna Śmiechowicz

doi:10.15290/oes.2025.04.122.14

Autor

Joanna Szafran Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie Autor
Joanna Śmiechowicz Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie Autor

DOI:

https://doi.org/10.15290/oes.2025.04.122.14

Słowa kluczowe:

adaptacja do zmian klimatu, polityka miejska, planowanie miejskie, wydatki samorządów na środowisko

Abstrakt

Cel | Globalne ocieplenie i jego negatywne skutki dla jakości życia i wielu sektorów gospodarki miejskiej powoduje, że dostosowanie do zmian klimatu stanowi obecnie najważniejsze wyzwanie dla lokalnych władz. Celem artykułu jest ocena zakresu włączenia adaptacji do zmian klimatu w politykę 17 dużych miast w Polsce poprzez rozpoznanie sektorów najbardziej wrażliwych na te zmiany, ustalenie uwzględnienia działań adaptacyjnych w ich strategiach rozwoju i dokumentach miejskich oraz wydatkach budżetowych.

Metoda badań | Złożone cele opracowania wymagały połączenia metod opisowych i ilościowych, obejmujących przegląd literatury, dokumentów planistycznych i finansowych miast, zastosowania metody punktowej oraz analizy wskaźnikowej.

Wnioski | Potrzeba dostosowania do zmian klimatu i modyfikacji polityk miejskich jest obecnie dostrzegana przez władze miast, czego dowód stanowi ujęcie tej kwestii w strategiach rozwoju miast, ich programach oraz wydatkach budżetowych. Równocześnie w wielu dokumentach miejskich zagrożeniom klimatycznym nadal nie nadano właściwej wagi. Część miast wdraża własne programy retencji wody i rozwoju BZI, jednakże dominują działania ukierunkowane na mitygację.

Oryginalność / wartość / implikacje / rekomendacje | Opracowanie wypełnia lukę badawczą w odniesieniu do oceny uwzględnienia adaptacji do zmian klimatu w planowaniu strategicznym i sektorowym w polskich miastach. Z uwagi na ustawowy obowiązek opracowania planów adaptacji w miastach powyżej 20 tys. mieszkańców ma również wartość aplikacyjną.

Bibliografia

Akty prawne

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, t.j. Dz.U. 2024, poz. 609, z późn. zm.

Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska, t.j. Dz.U. 2025, poz. 647 z późn. zm.

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 15 lipca 2021 r. w sprawie przyjęcia Planu przeciwdziałania skutkom suszy, Dz.U., poz. 1615.

Opracowania

Aylett A., 2014, Progress and Challenges in the Urban Governance of Climate Change: Results of a Global Survey, Cambridge: MA, https://climate-adapt.eea.europa.eu/en/metadata/publications/progress-and-challenges-in-the-urban-governance-of-climate-change-results-of-a-global-survey/mit_iclei_2014_urbanclimategovernancereport.pdf [data dostępu: 21.05.2024].

Biedroń I., Konieczny R., Siudak M., 2023, Naturalna retencja. Poradnik i przykłady działań dla samorządów, Fundacja WWF Polska, https://www.teraz-srodowisko.pl/media/pdf/aktualnosci/13183-WWF-Poland-Naturalna-Retencja-Poradnik.pdf [data dostępu: 15.09.2024].

Broto V.C., 2017, Urban Governance and the Politics of Climate change, ”World Development”, no. 93, s. 1–15, DOI: 10.1016/j.worlddev.2016.12.031.

Borys G., 2022, Rough Assessment of the Consideration of Spatial Planning Tools in the Municipal Plans for Adaptation to Climate change. An Example of Selected Polish Cities, „Ekonomia i Środowisko”, nr 1(80), s. 22–38, DOI: 10.34659/eis.2022.80.1.427.

Bowler D.E., Buyung-Ali L., Knight T.M., Pullin A.S., 2010, Urban Greening to Cool Towns and Cities: A Systematic Review of the Empirical Evidence, ”Landscape and Urban Planning”, no. 97(3), s. 147–155, DOI: 10.1016/j.landurbplan.2010.05.006.

Braunschweiger D., Ingold K., 2023, What Drives Local Climate Change Adaptation? A Qualitative Comparative Analysis, “Environmental Science & Policy”, no. 145, s. 40–49, DOI: 10.1016/j.envsci.2023.03.013.

Chrobak K., Kryczka P., 2020, The Comparison of Urban Policy Documents in the Context of Adaptation to Climate Change – Case Study of Wrocław, „Przestrzeń & Forma”, nr 42, s. 147–173, DOI: 10.21005/pif.2020.42.C-03.

EEA, 2023, Urban Adaptation in Europe: What Works? Implementing Climate Action in European Cities, EEA Report 14/2023, https://www.eea.europa.eu/publications/urban-adaptation-in-europe-what-works [data dostępu: 11.09.2024].

Faivre N., Fritz M., Freitas T., de Boissezon B., Vandewoestijne S., 2017, Nature-Based Solutions in the EU: Innovating with Nature to Address Social, Economic and Environmental Challenges, “Environmental Research”, no. 159, s. 509–518, DOI: 10.1016/j.envres.2017.08.032.

Geneletti D., Zardo L., 2016, Ecosystem-based Adaptation in Cities: An Analysis of European Urban Climate Adaptation Plans, “Land Use Policy”, no. 50, s. 38–47, DOI: 10.1016/j.landusepol.2015.09.003.

IPCC, 2022, Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability, Contribution of Working Group II to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [Pörtner H.-O., Roberts D.C., Tignor M., Poloczanska E.S., Mintenbeck K., Alegría A., Craig M., Langsdorf S., Löschke S., Möller V., Okem A., Rama B. (eds.)], Cambridge University Press, Cambridge (UK) and New York, DOI: 10.1017/9781009325844.

Komisja Europejska, 2021, Tworzenie Europy odpornej na zmiany klimatu – nowa strategia UE w zakresie adaptacji do zmian klimatu, COM(2021) 82, wersja ostateczna z 24.02.2021, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/HTML/?uri=CELEX:52021DC0082 [data dostępu: 30.03.2024].

Karaczun Z.M., Bojanowski J., Zawieska J., Swoczyna B., 2022, Adaptacja do zmiany klimatu w programach ochrony środowiska małych i średnich polskich miast, „Studia BAS”, nr 3(71), s. 59–80, DOI: 10.31268/StudiaBAS.2022.21.

Krauze K., Wagner I., 2019, From Classical Water-ecosystem Theories to Nature-based Solutions – Contextualizing Nature-based Solutions for Sustainable City, “Science of The Total Environment”, no. 655, s. 697–706, DOI: 10.1016/j.scitotenv.2018.11.187.

Kronenberg J., 2012, Usługi ekosystemowe w miastach, Fundacja Sendzimira: „Zrównoważony Rozwój – Zastosowania”, nr 3, s. 13–28.

Kudłacz T., 2008, Programowanie rozwoju regionalnego i lokalnego, [w:] Gospodarka regionalna i lokalna, Strzelecki Z. (red.), PWN, Warszawa.

Marando F., Heris M.P., Zulian G., Udías A., Mentaschi L., Chrysoulakis N., Parastatidis D., Maes J., 2022, Urban Heat Island Mitigation by Green Infrastructure in European Functional Urban Areas, “Sustainable Cities and Society”, no. 77, s. 1–15, DOI: 10.1016/j.scs.2021.103564.

Matuszko A., Mikołajczyk D., Matuszko D., 2023, Zmiany klimatu Krakowa i adaptacja do nich w kontekście uwarunkowań planistycznych, „Prace Geograficzne”, nr 170, s. 99–118, DOI: 10.4467/20833113PG.23.005.17493.

Measham T.G., Preston B.L., Smith T.F., 2011, Adapting to Climate Change Through Local Municipal Planning: Barriers and Challenges, “Mitigation and Adaptation Strategies for Global Change”, no. 16, s. 889–909, DOI: 10.1007/s11027-011-9301-2.

Ministerstwo Środowiska, 2015, Wytyczne do opracowania wojewódzkich, powiatowych i gminnych programów ochrony środowiska, Warszawa.

Neuendorf K.A., 2017, The Content Analysis Guidebook, SAGE Publications, Inc., DOI:10.4135/9781071802878.

Pięta-Kanurska M., 2024, Development of Green Infrastructure as a Trend in Climate Transformation – Challenges for Polish Cities, „Ekonomia i Środowisko”, nr 4(87), s. 1–16, DOI: 10.34659/eis.2023.87.4.562.

Radziejowski J., 2015, Planowanie przestrzenne jako sposób adaptacji do zmian klimatu i przeciwdziałania zjawisku rozlewania się miast, [w:] Miasto idealne – miasto zrównoważone, Kalinowska A. (red.), Uniwersytet Warszawski, Warszawa.

Reckien D., Salvia M., Pietrapertosa F., Simoes S.G., Olazabal M., De Gregorio Hurtado S., Geneletti D., Krkoška Lorencová E., D’Alonzo V., Krook-Riekkola A., Fokaides P.A., Ioannou B.I., Foley A., Orru H., Orru K., Wejs A., Flacke J., Church J.M., Feliu E., Vasilie S., Nador C., Matosović M., Flamos A., Spyridaki N.A., Balzan M.V., Fülöp O., Grafakos S., Paspaldzhiev I., Heidrich O., 2019, Dedicated Versus Mainstreaming Approaches in Local Climate Plans in Europe, “Renewable and Sustainable Energy Reviews”, no. 112, s. 948–959, DOI: 10.1016/j.rser.2019.05.014.

Rybicka A., 2021, Adaptacja do zmian klimatu w wybranych krajowych dokumentach strategicznych, [w:] Adaptacja do zmian klimatu w unijnej i polskiej polityce klimatycznej oraz prawie klimatycznym. Wybrane zagadnienia, Borek A. (red.), Wydawnictwo IOŚ-PIB, Warszawa.

Szczepanowska H.B., Sitarski M., 2015, Drzewa zielony kapitał miast. Jak zwiększyć efektywność drzew, IGPiM, Warszawa.

Szymańska D., 2007, Urbanizacja na świecie, PWN, Warszawa.

Smaliychuk A., Latocha-Wites D., 2023, Climate Change Adaptation Policy and Practice: Case Study of the Major Cities in Poland, “Cities”, no. 141, DOI: 10.1016/j.cities.2023.104474.

SPA, 2013, Strategiczny Plan Adaptacji dla sektorów i obszarów wrażliwych na zmiany klimatu do roku 2020 z perspektywą do roku 2030, Ministerstwo Środowiska, https://bip.mos.gov.pl/fileadmin/user_upload/bip/strategie_plany_programy/Strategiczny_plan_adaptacji_2020.pdf [data dostępu: 10.05.2024].

Środowisko i adaptacja do zmian klimatu, 2021, Rzeńca A., Sobol A., Ogórek P. (red.), Instytut Rozwoju Miast i Regionów, Warszawa–Kraków.

Usługi ekosystemowe w zarządzaniu układami przyrodniczymi, 2023, Stępniewska M., Mizgajski A. (red.), Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań.

Wallotha Ch., 2011, Combining Urban Development, [w:] Resilient Cities 2. Cities and Adaptation to Climate Change – Proceedings of the Global Forum, Zimmermann K.O. (red.), Springer.

Watkins R., Palmer J., Kolokotroni M., 2007, Increased Temperature and Intensification of Urban Heat Island: Implications for Human Comfort and Urban Design, “Built Environment. Climate Change and Cities”, vol. 33(1), s. 85–96, DOI: 10.2148/benv.33.1.85.

Zieleń w centrach polskich miast. Stan, funkcje i wyzwania, 2023, Warchalska-Troll A., Pistelok P. (red.), Instytut Rozwoju Miast i Regionów, Warszawa–Kraków, DOI: 10.51733/opm.2023.11.

Zwierzchowska I., Fagiewicz K., Poniży L., Lupa P., Mizgajski A., 2019, Introducing Nature-based Solutions into Urban Policy – Facts and Gaps. Case Study of Poznań, “Land Use Policy”, vol. 85, s. 161–175, DOI: 10.1016/j.landusepol.2019.03.025.

www 1, https://apps.ipcc.ch/glossary [data dostępu: 20.06.2024].

www 2, https://klimada2.ios.gov.pl/wp-content/uploads/2023/09/Podrecznik-adaptacji-dla-miast_aktualizacja-2023_compressed.pdf [data dostępu: 28.10.2025].

www 3, https://eu-mayors.ec.europa.eu/pl/signatories [data dostępu: 15.09.2024].

www 4, https://bdl.stat.gov.pl/bdl/dane/podgrup/temat [data dostępu: 28.10.2025].

www 5, https://www.mf.gov.pl/ministerstwo-finansow/dzialalnosc/finanse-publiczne/budzety-jednostek-samorzadu-terytorialnego/sprawozdania-budzetowe [data dostępu: 28.10.2025].