CZY ZA PIENIĄDZE MOŻNA KUPIĆ SZCZĘŚCIE? – KONSUMPCJONIZM JAKO PRZYCZYNA KRYZYSÓW
DOI:
https://doi.org/10.15290/Słowa kluczowe:
konsumpcjonizm, kryzys osobistych wartości życiowych, szczęście, pieniądze, ekonomia szczęścia, kryzysy gospodarcze, KeynesAbstrakt
Cel – Artykuł wpisuje się w problematykę dotyczącą nadmiaru w konsumpcji. Rozważania
odnoszą się do roli i skutków konsumpcjonizmu w funkcjonowaniu współczesnych
gospodarek, społeczeństw oraz w życiu każdego człowieka/konsumenta i dążą do odpowiedzi na pytanie: Czy za pieniądze można kupić szczęście?
Metoda badań – W pracy zastosowano metodę analizy literatury przedmiotu. Ze względu na podjętą problematykę praca ma charakter opisowy i zawiera przegląd teoretycznych aspektów dotyczących szczęścia, wartości w życiu człowieka, konsumpcjonizmu, zależności między wzrostem gospodarczym a szczęściem.
Wnioski – Wyniki przeprowadzonej analizy wskazują, że konsumpcjonizm, czyli nadmiar nieokiełznanej konsumpcji, będącej przejawem hedonizmu, skutkuje kryzysem osobistych wartości życiowych oraz kryzysami gospodarczymi. Problem konsumpcjonizmu
należy do kluczowych problemów współczesnego świata w wielu wymiarach, a przez degradację systemu wartości stanowi ogromne zagrożenia dla przyszłości człowieka.
Oryginalność / wartość / implikacje / rekomendacje – Rozważania na temat konsumpcjonizmu mają charakter filozoficzno‑‑społeczny z elementami wiedzy o ekonomii. Takie ujęcie tematu stanowi wartość dodaną w aspekcie ekonomicznym. Przeprowadzona analiza wskazuje ponadto nowe kierunki potencjalnie interesujących badań dotyczących m.in. zrównoważonej konsumpcji. W poszukiwaniu implikacji kryzysów osobistych wartości życiowych warto zwrócić szczególną uwagę na rolę kryzysów gospodarczych.
Bibliografia
Adamus M., 2018, Ekonomia altruizmu – o racjonalności zachowań prospołecznych, Diametros, nr 57.
Bilsky W., Janik M., Schwart, S. H., 2011, The structural organization of human values – Evidence from three rounds of the European Social Survey (ESS). Journal of Cross-Cultural Psychology, 42.
Biuletyn PTE, 2020, John Maynard Keynes. Ekonomiczne perspektywy dla naszych wnuków (1930 r.), grudzień, (cyt. za:) Keynes J. M., 1963, Essays in Persuasion, New York: W.W. Norton & Co., źródło oryginału: http://www.econ.yale.edu/smith/econ116a/keynes1.pdf.
Brzozowski M., Bartkowiak P., 2014, Empiryczna weryfikacji teorii osobistych wartości autorstwa S. Schwartza na grupie polskich menedżerów, Studia Oeconomica Posnaniensia, vol. 2, no. 10 (271).
Brzozowski P., 2002, Uniwersalność struktury wartości: koncepcja Shaloma H. Schwartza, Roczniki Psychologiczne, t. 5.
Brzozowski P., 2005, Uniwersalna hierarchia wartości - fakt czy fikcja?, Przegląd Psychologiczny, tom 48, nr 3.
CBOS, 2019, Zadowolenie z życia, nr 6.
Cieciuch J., 2011, Integration of Schwartz’s value theory and Scheler’s concept of value in research on the development of the structure of values during adolescence, Polish Psychological Bulletin, vol. 42(4).
Cieciuch J., 2013, Kształtowanie się systemu wartości od dzieciństwa do wczesnej dorosłości. Wydawnictwo Liberi Libri, Warszawa.
Cieciuch J., 2013, Pomiar wartości w zmodyfikowanym modelu Shaloma Schwartza, Psychologia Społeczna 2013, tom 81(24).
Cieciuch J., Harasimczuk J., Döring A. K., 2010, Struktura wartości w późnym dzieciństwie. Psychologia Rozwojowa, 15(2).
Cieciuch J., Schwartz S. H., 2018, Pomiar wartości w kołowym modelu Schwartza, (w: ) Gasiul H. (red.), Metody badania emocji i motywacji, Difin, Warszawa.
Cieciuch J., Zaleski Z., 2011, Polska adaptacja Portretowego Kwestionariusza Wartości Shaloma Schwartza. Czasopismo Psychologiczne, 17(2).
Davidov E., Schmidt P., Schwartz S. H., 2008, Bringing values back in. The adequacy of the European Social Survey to measure values in 20 countries. Public Opinion Quarterly, 72(3).
De Graaf J., Wann D., Nylor R.H., 2010. Affluenza. The All--Consuming Epidemic. San Francisco: Berret-Koehler Publishers.
Diener E., Oishi S., 2000, Money and happiness: Income and subjective well-being across nations. (w:) Diener E., Shu E., (red.), Culture and subjective well-being, Cambridge, MA: MIT Press.
Dunn E.W., Aknin L.B., Norton M.I., Spending money on others promotes happiness, Science, no 319/2009.
Easterline R.A., 1974, Does Economic Growth Improve the Human Lot? Some Empirical Evidence, (in: ) David P.A., Reder M.W., (red.), Nations and Households in Economic Growth, Essays in Honor of Moses Abramovitz, Elsevier.
Góralczyk B., 2022, 23 stycznia, Postkapitalizm, czyli pożegnanie filozofii wzrostu nade wszystko, https://www.obserwatorfinansowy.pl/
Grochoła M., 2017, Konsumpcjonizm — nową religią współczesnego człowieka?, Roczniki Kulturoznawcze, tom VIII, numer 3.
Hofstede G., 1980, Culture and Organizations, International Studies of Management & Organization, vol. 10.
Jasiulewicz A., 2015, Konsumpcjonizm i dekonsumpcja jako współczesne trendy rynkowe. zachowania polskich konsumentów, Journal of Agribusiness and Rural Development, nr 3(37).
Kacprzak-Choińska A., 2007, Konsument ponowoczesny. Nowe trendy w zachowaniach nabywczych i ich konsekwencje dla marketingu, Studia i Materiały- Wydział Zarządzania UW, nr 15.
Kahneman D., Deaton A., 2010, High income improves evaluation of life but not emotional well-being. Proceedings of the National Academy of Sciences, no 107.
Kamiński K., 2022, 22 września, Czym jest konsumpcjonizm? Postawa konsumpcjonistyczna a zrównoważona konsumpcja, https://magazynprzedsiebiorcy.pl/
Kanasz T., 2015, Uwarunkowania szczęścia. Socjologiczna analiza wyobrażeń młodzieży akademickiej o szczęściu i udanym życiu, Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej, Warszawa.
Kieżel E., 2010, Konsument i jego zachowania na rynku europejskim, PWE, Warszawa.
Kohn M. L., Schooler C., 1983, Work and Personality: An Inquiry into the Impact of Social Stratification. Norwood, NJ: Ablex.
Konsumpcjonizm – największe zagrożenie XXI wieku?, 2021, 17 stycznia, https://www.speedtest.pl/
Layard R., 2005. Happiness: Lessons from a new science. Penguin Books, New York.
Layard R., Ward G., 2021, Can We Be Happier?, Pelican Books, London.
Mróz B., 2009, Consumo ergo sum? Rola konsumpcjoni zmu we współczesnych społeczeństwach, (w: ) B. Mróz (red.), Oblicza konsumpcjonizmu. Warszawa: Oficyna Wydawnicza, Szkoła Główna Handlowa s. 13-22.
Mróz B., 2015, Wszystko na sprzedaż? Pułapki i manowce konsumpcjonizmu. Psychologia Ekonomiczna, nr 7.
Polek-Duraj K., 2017, Jakość pracy determinantą jakości życia jednostki (studium przypadku), Studia Ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, nr 309.
Polowczyk J., 2010, Elementy ekonomii behawioralnej w dziełach Adama Smitha, Ekonomista, nr 4.
Prendecki K., Rejman K., 2013, Konsumpcjonizm w społeczeństwie postindustrialnym – wymiar społeczny i ekonomiczny zjawiska, Humanities and Social Sciences, vol. XVIII, 20 (1/2013).
Rokeach M., 1968, A theory of organization and change within value-attitude systems. Journal of Social Issues, 24(1).
Rokeach M., 1973, The nature of human values, The Free Press, New York.
Rokeach M., 1973, The Nature of Human Values. NewYork: Free Press.
Rosik P., 2019, Wysokie zarobki to nie przepis na szczęście, https://forsal.pl/
Sacks D.W., Stevenson B, Wolfers J., 2012, The New Stylized Facts about Income and Subjective Well-Being, Emotion, no 12 (6).
Schein F., 2004, Organizational Culture and Leadership, 3rd ed., Jossey-Bass, San Francisco.
Schwartz S., Bilsky W., 1987, Toward a universal psychological structure of human values. Journal of Personality and Social Psychology, 53.
Schwartz S.H., 1992, Universals in the content and structure of values: Theoretical Advances and empirical tests in 20 countries (in: ) Zanna M.P. (red.), Advances in experimental social psychology, London: Academic Press, t. 25. Schwartz S. H., 2006, A theory of cultural value orientations: Explication and applications. Comparative Sociology, no 5.
Schwartz S.H., 2012, An Overview of the Schwartz Theory of Basic Values, The Hebrew University of Jerusalem, 12.01.2012.
Schwartz S.H., Bilsky W., 1987, Toward a universal psychological structure of human values. Journal of Personality and Social Psychology, 53(3).
Schwartz S.H., Cieciuch J., Vecchione M., Davidov E., Fischer R., Beierlein C., Ramos A., Verkasalo M., Lönnqvist J.-E., Demirutku K., Dirilen-Gumus O., Konty M., 2012, Refining the theory of basic individual values. Journal of Personality and Social Psychology, 103(4).
Schwartz, S. H. 1994, Are there universal aspects in the structure and contents of human values? Journal of Social Issues, 50, s. 19.
Sikora K., 2014, Szczęście narodowe brutto w Bhutanie – nowe szangri-la? Polityki publiczne: kształtowanie i wdrażanie, Zarządzanie Publiczne, nr 1(25).
Skidelsky R., Skidelsky E., 2012, How Much Is Enough? Money and Good Life. Allen Lane, London.
Szmyd J., 2017, Nowoczesny konsumpcjonizm - zmiana kondycji ludzkiej i jakości życia. Wyzwania społeczne i pedagogiczne, Kultura – Przemiany – Edukacja, nr 5.
Tatarkiewicz W., 2015, O szczęściu, PWN, Warszawa.
Tischner J., 1982, Etyka wartości i nadziei, (w:) Hildebrand D., Kłoczkowski J., Paściak J., Tischner J., Wobec wartości, Poznań.
Tomaszewska R., 2021, Praca – konsumpcja – szczęście. Triada współczesności, Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio J, Paedagogia-Psychologia, 34(4).
Widomski S., 2017, Ekonomia to nie wszystko, https://www.rp.pl/
Włodarczyk-Śpiewak K., 2011, Konsumpcja jako przedmiot badan ekonomicznych, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny, rok LXXIII – zeszyt 3
Wojcieszek K., 2017, Jak dzieci rozumieją wartości mierzone przy pomocy obrazkowej metody PBVS-C?, Fides et Ratio 3(31).
Worldbank, 2023, https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.TFRT.IN
Wykończą nas hedonizm i konsumpcjonizm, 2021, 4 stycznia, https://filarybiznesu.pl/
Zaleśkiewicz T., 2019, Mieć czy być? Powrót do pytania o istotę szczęścia, Nauka, nr 1.
Bilsky W., Janik M., Schwart, S. H., 2011, The structural organization of human values – Evidence from three rounds of the European Social Survey (ESS). Journal of Cross-Cultural Psychology, 42.
Biuletyn PTE, 2020, John Maynard Keynes. Ekonomiczne perspektywy dla naszych wnuków (1930 r.), grudzień, (cyt. za:) Keynes J. M., 1963, Essays in Persuasion, New York: W.W. Norton & Co., źródło oryginału: http://www.econ.yale.edu/smith/econ116a/keynes1.pdf.
Brzozowski M., Bartkowiak P., 2014, Empiryczna weryfikacji teorii osobistych wartości autorstwa S. Schwartza na grupie polskich menedżerów, Studia Oeconomica Posnaniensia, vol. 2, no. 10 (271).
Brzozowski P., 2002, Uniwersalność struktury wartości: koncepcja Shaloma H. Schwartza, Roczniki Psychologiczne, t. 5.
Brzozowski P., 2005, Uniwersalna hierarchia wartości - fakt czy fikcja?, Przegląd Psychologiczny, tom 48, nr 3.
CBOS, 2019, Zadowolenie z życia, nr 6.
Cieciuch J., 2011, Integration of Schwartz’s value theory and Scheler’s concept of value in research on the development of the structure of values during adolescence, Polish Psychological Bulletin, vol. 42(4).
Cieciuch J., 2013, Kształtowanie się systemu wartości od dzieciństwa do wczesnej dorosłości. Wydawnictwo Liberi Libri, Warszawa.
Cieciuch J., 2013, Pomiar wartości w zmodyfikowanym modelu Shaloma Schwartza, Psychologia Społeczna 2013, tom 81(24).
Cieciuch J., Harasimczuk J., Döring A. K., 2010, Struktura wartości w późnym dzieciństwie. Psychologia Rozwojowa, 15(2).
Cieciuch J., Schwartz S. H., 2018, Pomiar wartości w kołowym modelu Schwartza, (w: ) Gasiul H. (red.), Metody badania emocji i motywacji, Difin, Warszawa.
Cieciuch J., Zaleski Z., 2011, Polska adaptacja Portretowego Kwestionariusza Wartości Shaloma Schwartza. Czasopismo Psychologiczne, 17(2).
Davidov E., Schmidt P., Schwartz S. H., 2008, Bringing values back in. The adequacy of the European Social Survey to measure values in 20 countries. Public Opinion Quarterly, 72(3).
De Graaf J., Wann D., Nylor R.H., 2010. Affluenza. The All--Consuming Epidemic. San Francisco: Berret-Koehler Publishers.
Diener E., Oishi S., 2000, Money and happiness: Income and subjective well-being across nations. (w:) Diener E., Shu E., (red.), Culture and subjective well-being, Cambridge, MA: MIT Press.
Dunn E.W., Aknin L.B., Norton M.I., Spending money on others promotes happiness, Science, no 319/2009.
Easterline R.A., 1974, Does Economic Growth Improve the Human Lot? Some Empirical Evidence, (in: ) David P.A., Reder M.W., (red.), Nations and Households in Economic Growth, Essays in Honor of Moses Abramovitz, Elsevier.
Góralczyk B., 2022, 23 stycznia, Postkapitalizm, czyli pożegnanie filozofii wzrostu nade wszystko, https://www.obserwatorfinansowy.pl/
Grochoła M., 2017, Konsumpcjonizm — nową religią współczesnego człowieka?, Roczniki Kulturoznawcze, tom VIII, numer 3.
Hofstede G., 1980, Culture and Organizations, International Studies of Management & Organization, vol. 10.
Jasiulewicz A., 2015, Konsumpcjonizm i dekonsumpcja jako współczesne trendy rynkowe. zachowania polskich konsumentów, Journal of Agribusiness and Rural Development, nr 3(37).
Kacprzak-Choińska A., 2007, Konsument ponowoczesny. Nowe trendy w zachowaniach nabywczych i ich konsekwencje dla marketingu, Studia i Materiały- Wydział Zarządzania UW, nr 15.
Kahneman D., Deaton A., 2010, High income improves evaluation of life but not emotional well-being. Proceedings of the National Academy of Sciences, no 107.
Kamiński K., 2022, 22 września, Czym jest konsumpcjonizm? Postawa konsumpcjonistyczna a zrównoważona konsumpcja, https://magazynprzedsiebiorcy.pl/
Kanasz T., 2015, Uwarunkowania szczęścia. Socjologiczna analiza wyobrażeń młodzieży akademickiej o szczęściu i udanym życiu, Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej, Warszawa.
Kieżel E., 2010, Konsument i jego zachowania na rynku europejskim, PWE, Warszawa.
Kohn M. L., Schooler C., 1983, Work and Personality: An Inquiry into the Impact of Social Stratification. Norwood, NJ: Ablex.
Konsumpcjonizm – największe zagrożenie XXI wieku?, 2021, 17 stycznia, https://www.speedtest.pl/
Layard R., 2005. Happiness: Lessons from a new science. Penguin Books, New York.
Layard R., Ward G., 2021, Can We Be Happier?, Pelican Books, London.
Mróz B., 2009, Consumo ergo sum? Rola konsumpcjoni zmu we współczesnych społeczeństwach, (w: ) B. Mróz (red.), Oblicza konsumpcjonizmu. Warszawa: Oficyna Wydawnicza, Szkoła Główna Handlowa s. 13-22.
Mróz B., 2015, Wszystko na sprzedaż? Pułapki i manowce konsumpcjonizmu. Psychologia Ekonomiczna, nr 7.
Polek-Duraj K., 2017, Jakość pracy determinantą jakości życia jednostki (studium przypadku), Studia Ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, nr 309.
Polowczyk J., 2010, Elementy ekonomii behawioralnej w dziełach Adama Smitha, Ekonomista, nr 4.
Prendecki K., Rejman K., 2013, Konsumpcjonizm w społeczeństwie postindustrialnym – wymiar społeczny i ekonomiczny zjawiska, Humanities and Social Sciences, vol. XVIII, 20 (1/2013).
Rokeach M., 1968, A theory of organization and change within value-attitude systems. Journal of Social Issues, 24(1).
Rokeach M., 1973, The nature of human values, The Free Press, New York.
Rokeach M., 1973, The Nature of Human Values. NewYork: Free Press.
Rosik P., 2019, Wysokie zarobki to nie przepis na szczęście, https://forsal.pl/
Sacks D.W., Stevenson B, Wolfers J., 2012, The New Stylized Facts about Income and Subjective Well-Being, Emotion, no 12 (6).
Schein F., 2004, Organizational Culture and Leadership, 3rd ed., Jossey-Bass, San Francisco.
Schwartz S., Bilsky W., 1987, Toward a universal psychological structure of human values. Journal of Personality and Social Psychology, 53.
Schwartz S.H., 1992, Universals in the content and structure of values: Theoretical Advances and empirical tests in 20 countries (in: ) Zanna M.P. (red.), Advances in experimental social psychology, London: Academic Press, t. 25. Schwartz S. H., 2006, A theory of cultural value orientations: Explication and applications. Comparative Sociology, no 5.
Schwartz S.H., 2012, An Overview of the Schwartz Theory of Basic Values, The Hebrew University of Jerusalem, 12.01.2012.
Schwartz S.H., Bilsky W., 1987, Toward a universal psychological structure of human values. Journal of Personality and Social Psychology, 53(3).
Schwartz S.H., Cieciuch J., Vecchione M., Davidov E., Fischer R., Beierlein C., Ramos A., Verkasalo M., Lönnqvist J.-E., Demirutku K., Dirilen-Gumus O., Konty M., 2012, Refining the theory of basic individual values. Journal of Personality and Social Psychology, 103(4).
Schwartz, S. H. 1994, Are there universal aspects in the structure and contents of human values? Journal of Social Issues, 50, s. 19.
Sikora K., 2014, Szczęście narodowe brutto w Bhutanie – nowe szangri-la? Polityki publiczne: kształtowanie i wdrażanie, Zarządzanie Publiczne, nr 1(25).
Skidelsky R., Skidelsky E., 2012, How Much Is Enough? Money and Good Life. Allen Lane, London.
Szmyd J., 2017, Nowoczesny konsumpcjonizm - zmiana kondycji ludzkiej i jakości życia. Wyzwania społeczne i pedagogiczne, Kultura – Przemiany – Edukacja, nr 5.
Tatarkiewicz W., 2015, O szczęściu, PWN, Warszawa.
Tischner J., 1982, Etyka wartości i nadziei, (w:) Hildebrand D., Kłoczkowski J., Paściak J., Tischner J., Wobec wartości, Poznań.
Tomaszewska R., 2021, Praca – konsumpcja – szczęście. Triada współczesności, Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio J, Paedagogia-Psychologia, 34(4).
Widomski S., 2017, Ekonomia to nie wszystko, https://www.rp.pl/
Włodarczyk-Śpiewak K., 2011, Konsumpcja jako przedmiot badan ekonomicznych, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny, rok LXXIII – zeszyt 3
Wojcieszek K., 2017, Jak dzieci rozumieją wartości mierzone przy pomocy obrazkowej metody PBVS-C?, Fides et Ratio 3(31).
Worldbank, 2023, https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.TFRT.IN
Wykończą nas hedonizm i konsumpcjonizm, 2021, 4 stycznia, https://filarybiznesu.pl/
Zaleśkiewicz T., 2019, Mieć czy być? Powrót do pytania o istotę szczęścia, Nauka, nr 1.
Pobrania
Opublikowane
15.07.2024
Numer
Dział
Studia i rozprawy
Licencja
Prawa autorskie (c) 2024 Optimum. Economic StudiesAutor zapoznał się i akceptuje warunki zawarte w umowie licencyjnej
Jak cytować
CZY ZA PIENIĄDZE MOŻNA KUPIĆ SZCZĘŚCIE? – KONSUMPCJONIZM JAKO PRZYCZYNA KRYZYSÓW. (2024). Optimum. Economic Studies, 2 (116), 20-42. https://doi.org/10.15290/
