“POLISH DEAL” AND FINANCIAL AUTONOMY OF COMMUNES IN POLAND
DOI:
https://doi.org/10.15290/oes.2022.03.109.09Słowa kluczowe:
financial autonomy, development subsidy, own revenue, shares in personal income taxAbstrakt
Cel – Celem artykułu jest prezentacja głównych zmian w finansowaniu gmin w Polsce wynikających z wdrożonego programu „Polski Ład” i „Polski Ład 2.0” oraz ocena konsekwencji ich wprowadzenia dla samodzielności finansowej gmin.
Metoda badań – W artykule zostaną wykorzystane metody typowe dla nauk społecznych, tzn. metoda poznania empirycznego, a w szczególności obserwacja, porównanie i pomiar. Autorzy dokonają porównania wielkości utraty dochodów gmin wynikających ze zmniejszenia ich dochodów z tytułu udziału w PIT z wielkością „rekompensaty” finansowej w postaci części rozwojowej subwencji ogólnej i podejmą się oceny ich wpływu na samodzielność finansową gmin.
Wnioski – Istotny ubytek dochodów własnych pochodzących z udziału gmin w PIT ma zostać zrekompensowany dochodami w ramach części rozwojowej subwencji ogólnej. Jednak nawet sumarycznie zrównana rekompensata, która z dużym prawdopodobieństwem nie nastąpi, prowadzić będzie do ograniczenia samodzielności finansowej gmin. Zaproponowana konstrukcja części rozwojowej subwencji będzie preferowała jednostki dysponujące środkami na realizację wydatków majątkowych, a jednocześnie górne limity jej przyznania będą ograniczały pozyskiwanie środków przez jednostki największe pod względem potencjału inwestycyjnego. Mimo, iż udziały w podatkach stanowiących dochody budżetu państwa nie są źródłem dochodu jednoznacznie korzystnie wpływającym na samodzielność finansową gmin, to ich zamiana na dodatkową część subwencji ogólnej przyczyniać się będzie do dalszego ograniczenia tej samodzielności, która powinna stanowić fundament samorządu terytorialnego.
Oryginalność/wartość/ implikacje /rekomendacje – Niezbędne wydaje się podjęcie szerokiej dyskusji nad rekonstrukcją systemu finansowania gmin i pozostałych JST w Polsce, który w wyniku zmian uwarunkowań, w jakich był tworzony nie zapewnia obecnie właściwej struktury dochodów tym jednostkom i nie sprzyja zachowaniu jednej z podstawowych zasad działania tych jednostek – samodzielności finansowej.
Bibliografia
Laws of 2021, item 1672, as amended.
Antkowiak P., 2011, Decentralizacja władzy publicznej w Polsce na przykładzie samorządu
terytorialnego, „Środkowoeuropejskie Studia Polityczne”, nr 2, pp. 155–174.
Assessment of the effects of regulations – Act amending the Personal Income Tax Act, the Corporate
Income Tax Act and certain other acts, Assessment of the effects of regulations – draft Act
amending the Personal Income Tax Act and certain other acts.
Bartle J.R., Kriz K.A., Morozov B., 2011, Local Government Revenue Structure: Trends
and Challenges, “Public Administration Faculty Publications”, no. 4, pp. 268–287.
Chojna-Duch E., Komberger-Sokołowska E., 1998, Dochody gmin z podatków i opłat,
PWN, Warszawa.
Dolnicki B., 2021, Samorząd terytorialny, Wolters Kluwer, Warszawa.
Draft Act amending the Personal Income Tax Act, the Corporate Income Tax Act, and certain
other acts, https://www.gov.pl/web/premier/projekt-ustawy-o-zmianie-ustawy-opodatku-
dochodowym-od-osob-fizycznych-o-podatku-dochodowym-od-osobprawnych-
oraz-niektorych-innych-ustaw3 [date of entry: 11.06.2022].
Dziemianowicz R., 2017, Dysfunkcje udziałów w podatkach państwowych w aspekcie zmniejszającej
się samodzielności dochodowej samorządu terytorialnego w Polsce, „Prace Naukowe
Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu”, nr 485, pp. 90–107.
Felis P., 2015, Funkcja fiskalna i społeczna w powierzchniowym systemie opodatkowania
nieruchomości na przykładzie gmin w Polsce, „Gospodarka Narodowa”, nr 3(277),
pp. 133–158.
Felis P., 2011, Decentralizacja władztwa podatkowego jako wyzwanie dla reformy systemu
podatków lokalnych. Tezy, [w:] Ekonomia, nauki o zarządzaniu, finanse i nauki prawne
wobec światowych przemian kulturowych, społecznych, gospodarczych i politycznych, Bartkowiak
R., Ostaszewski J. (red.), SGH, Warszawa.
Grdinić M., Matić R., Drezgić S., Analysis of Fiscal and Tax Autonomy of Local government
units in selected EU-13, https://www.nispa.org/files/conferences/2019/
e-proceedings/system_files/papers/analysis-of-fiscal-grdinic.pdf Member States
[date of entry: 8.07.2022].
Jastrzębska M., 2004, Samodzielność ekonomiczna i finansowa jednostek samorządu terytorialnego,
„Ekonomia”, nr 13, pp. 100–112.
Kobiałka A., 2017, Samodzielność finansowa jednostek samorządu terytorialnego w Polsce, [w:]
Żukowski M. (red.), Sektor finansów publicznych a rozwój gospodarczy: problemy i dylematy,
Wydawnictwo KUL, Lublin.
Kornberger-Sokołowska E., 2012, Finanse jednostek samorządu terytorialnego, Warszawa.
Kosek-Wojnar M., Surówka K., 2007, Podstawy finansów samorządu terytorialnego, PWN,
Warszawa.
Kotlińska J., 2009, Dochody własne jednostek samorządu terytorialnego w Polsce, „Ruch
Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny”, Rok LXXI, z. 3, pp. 143–161.
Kubalski G.P., 2022, Finanse samorządów po Polskim Ładzie, „Dziennik Gazeta Prawna”,
nr 95 (5757), p. B2.
Owsiak S., 1998, Finanse publiczne. Teoria i praktyka, Wydawnictwo Naukowe PWN,
Warszawa.
Patrzałek L., 2004, Finanse samorządu terytorialnego, Wydawnictwo AE im. Oskara Langego
we Wrocławiu, Wrocław.
Poniatowicz M., 2016, Udziały samorządu terytorialnego w państwowych podatkach dochodowych
w aspekcie postulatów teoretycznych federalizmu fiskalnego, „Annales Universitatis
Mariae Curie-Skłodowska Lublin – Polonia”, vol. L, 1 Sectio H, pp. 296–303,
DOI:10.17951/h.2016.50.1.295.
Projekt ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku
dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw, https://www.gov.pl/web/
premier/projekt-ustawy-o-zmianie-ustawy-o-podatku-dochodowym-od-osobfizycznych-
ustawy-o-podatku-dochodowym-od-osob-prawnych-oraz-niektorychinnych-
ustaw3 [date of entry: 11.06.2022].
Regulatory Impact Assessment – Draft Act amending the Personal Income Tax Act and certain
other acts.
Sawicka K., 2013, Finanse samorządu terytorialnego – podstawy wyodrębnienia, struktur, [w:]
Województwo, region, regionalizacja 15 lat po reformie terytorialnej i administracyjnej:
II Wydziałowa Konferencja Kół Naukowych Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii
Uniwersytetu Wrocławskiego, Korczak J. (red.), Prawnicza i Ekonomiczna Biblioteka
Cyfrowa, Wrocław.
Kobiałka A., 2017, Samodzielność finansowa jednostek samorządu terytorialnego w Polsce, [w:]
Sektor finansów publicznych a rozwój gospodarczy: problemy i dylematy, Żukowski M.
(red.), Wydawnictwo KUL, Lublin.
Swianiewicz P., 2011, Finanse samorządowe, koncepcje, realizacja, polityki lokalne, Municipium
SA, Warszawa.
Szydlik A., 2017, Cechy jednostki samorządu terytorialnego, [w:] Bobak D i in., Samorząd
terytorialny. Praktyka, prawo, finansowanie, perspektywy, Wydawnictwo Think & Make,
Warszawa.
UN-HABITAT, 2015, The Challenge of Local Government Financing in Developing Countries,
United Nations Human Settlements Programme, Nairobi, https://unhabitat.
org/the-challenge-of-local-government-financing-in-developing-countries
[date of entry: 7.07.2022].
Wójtowicz K., 2021, Udziały jednostek samorządu terytorialnego w podatkach państwowych,
„Studia BAS”, nr 1(65), pp. 147–169.
Wyszkowska D., Wyszkowski A., 2021, Podatek dochodowy od osób fizycznych jako źródło
dochodów miast wojewódzkich – kontrowersje wokół zasad podziału, „Ruch Prawniczy,
Ekonomiczny i Socjologiczny, ROK LXXXIII, z. 3, pp. 269–286, https://
doi.org/10.14746/ rpeis.2021.83.3.18.
Żółciak T., 2022, Budżetowe nadwyżki topnieją w oczach, „Dziennik Gazeta Prawna”,
nr 111(5773).
www 1, https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/rachunki-narodowe/statystyka-sektora-
instytucji-rzadowych-i-samorzadowych/gospodarka-finansowa-jednosteksamorzadu-
terytorialnego-2020,5,17.html [date of entry: 20.05.2022].
www 2, https://www.gov.pl/web/finanse/2021-r3 [date of entry: 3.06.2022].
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Autor zapoznał się i akceptuje warunki zawarte w umowie licencyjnej
