Ewolucja działań publicznych służb zatrudnienia w latach 1918-1939 i 1944-1949. Zarys problematyki

Abstrakt

Cel Celem rozważań jest pokazanie (w ujęciu syntetycznym) w jakim kierunku dokonały się zmiany w sferze polityki zatrudnienia po II wojnie światowej, ze szczególnym uwzględnieniem działalności publicznych służb zatrudnienia. Ze względu na szeroką problematykę badawczą rozważania są ograniczone do aspektów prawnych, przeobrażeń organizacyjnych, celów i kierunków działania tych służb – pomija się ich efektywność.
Metoda badań W artykule wykorzystano naukowe metody historyczne: filologiczną i statystyczną. Dokonano analizy tekstów źródłowych proweniencji państwowej: aktów prawnych, źródeł drukowanych (głównie statystycznych), źródeł archiwalnych.
Wyniki – Publiczne służby zatrudnienia w Polsce ewoluowały w latach 1918-1949. Zmiany dotyczyły struktury organizacyjnej, podstaw prawnych funkcjonowania oraz zadań. W latach 1918-1939 podstawowymi instytucjami rynku pracy były urzędy pracy. Ich działalność ukierunkowana była na łagodzenie skutków bezrobocia. W latach 1944-1949 politykę zatrudnienia realizowały na szczeblu lokalnym urzędy zatrudnienia. Ich zadaniem było uzyskanie pełnego stanu zatrudnienia i „racjonalne” wykorzystanie siły roboczej.

Bibliografia

Adelson J., 1993, W Polsce zwanej Ludową, [w]: Najnowsze dzieje Żydów w Polsce w zarysie (do 1950 roku), Tomaszewski J. (red.), Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Akcja gospodarczego usamodzielnienia kobiet tzw. AZ – normatywy, sprawozdania, protokoły, korespondencja za okres 1947-1949, Archiwum Akt Nowych w Warszawie (AAN), Ministerstwo Pracy i Opieki Społecznej w latach 1945-1966 (MPiOS), numer zespołu 402/0, sygn. 561, k. 3, 8, 14, 21.

Chylak K., 2017, Ubezpieczenia społeczne i zaopatrzenia emerytalne w II Rzeczypospolitej, Wydawnictwo Polskie IHOO, Warszawa.

Ciechocińska M., 1965, Próby walki z bezrobociem w Polsce międzywojennej, Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa.

Deklaracja programowa PPR O co walczymy?, 1979, Malinowski M. (oprac.), Wydawnictwo Lubelskie, Lublin.

Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 7 października 1944 r. o utworzeniu Państwowego Urzędu Repatriacyjnego, Dz.U. nr 7, poz. 32.

Dekret Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 września 1936 r. o służbie pracy młodzieży, Dz.U. nr 72, poz. 515.

Dekret Rady Regencyjnej Królestwa Polskiego z dnia 4 kwietnia 1918 r. o utworzeniu Ministerstwa Zdrowia Publicznego, Opieki Społecznej i Ochrony Pracy, Dz.U. nr 5, poz. 8.

Dekret Rady Regencyjnej z dn. 3 stycznia 1918 r. o tymczasowej organizacji Władz Naczelnych w Królestwie Polskim, Dz.U. nr 1, poz. 1.

Dekret Rady Regencyjnej z dnia 30 października 1918 r o utworzeniu Ministerstwa Zdrowia Publicznego i Opieki Społecznej i Ministerstwa Ochrony Pracy, Dz.U. nr 14, poz. 31.

Dekret z 11 kwietnia 1945 r. o podziale Ministerstwa Pracy, Opieki Społecznej i Zdrowia, utworzonego ustawą z dnia 31 grudnia 1944 r., Dz.U. nr 12, poz. 63.

Dekret z 25 czerwca 1946 r. o państwowym planie inwestycyjnym, Dz.U. nr 32, poz. 200.

Dekret z dnia 2 sierpnia 1945 r. o urzędach zatrudnienia, Dz.U. nr 30, poz. 182.

Dekret z dnia 27 stycznia 1919 r. o organizacji państwowych urzędów pośrednictwa pracy i opieki nad wychodźcami, Dz.Pr.P.P. nr 11, poz. 127.

Dekret z dnia 8 stycznia 1946 r. o rejestracji i o obowiązku pracy, Dz.U. nr 3, poz. 24.

Fundusz Pracy w latach 1933 i 1934, 1934, Fundusz Pracy, Warszawa.

Grata P., 2017, Przemiany w polskiej polityce zatrudnienia w latach 1944-1949, [w:] Od kwestii robotniczej do nowoczesnej kwestii socjalnej. Studia z polskiej polityki społecznej XX i XXI wieku, t. V, Grata P. (red.), Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów.

Janowska H., 1981, Emigracja zarobkowa z Polski 1918-1939, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.

Kłusek M., 2014, Sytuacja ludności żydowskiej w Polsce w pierwszych latach po II wojnie światowej, [w:] Rola Żydów w rozwoju gospodarczym ziem polskich, Skodlarski J., Pieczewski A. (red.), Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.

Kołodziej E., 1982, Wychodźstwo zarobkowe z Polski 1918-1939, Książka i Wiedza, Warszawa.

Kto był kim w Drugiej Rzeczypospolitej, 1994, Majchrowski J.M. (red.), Polska Oficyna Wydawnicza „BGW”, Warszawa.

Okulicz B., 1933, Roboty publiczne w świetle działalności Ministerstwa Opieki Społecznej, „Praca i Opieka Społeczna”, z. 3.

Organizacja urzędów zatrudnienia – rozporządzenia, korespondencja za okres 1947-1949, Archiwum Akt Nowych w Warszawie, Ministerstwo Pracy i Opieki Społecznej Warszawie w latach 1945-1966, numer zespołu 402/0, sygn. 574, k. 58.

Polityka społeczna państwa polskiego 1918-1935, 1935, Ministerstwo Opieki Społecznej, Warszawa.

Pomoc dla repatriantów i reemigrantów – zarządzenia, korespondencja, raport o stanie zatrudnienia za okres 1947-1950, Archiwum Akt Nowych w Warszawie, Ministerstwo Pracy i Opieki Społecznej w Warszawie w latach 1945-1966, numer zespołu 402/0, sygn. 565, k. 15, 17-18.

Poradnictwo zawodowe – zarządzenia, instrukcje, regulaminy za okres 1948-1949, Archiwum Akt Nowych w Warszawie, Ministerstwo Pracy i Opieki Społecznej w Warszawie w latach 1945-1966, numer zespołu 402/0, sygn. 559, k. 1-2, 4, 7, 9, 11, 13-14, 28.

Rozporządzenie Ministra Pracy i Opieki Społecznej z 22 listopada 1949 r. w sprawie organizacji urzędów zatrudnienia, Dz.U. nr 60, poz. 471.

Rozporządzenie Ministra Pracy i Opieki Społecznej z 28 listopada 1946 r. o sposobie dopełnienia rejestracji w wykonaniu dekretu z dnia 8 stycznia 1946 r. o rejestracji i o obowiązku pracy, Dz.U. nr 70, poz. 388.

Rozporządzenie Ministra Pracy i Opieki Społecznej z 29 kwietnia 1946 r. o organizacji urzędów zatrudnienia, Dz.U. nr 22, poz. 144.

Rozporządzenie Ministra Pracy i Opieki Społecznej z 31 grudnia 1924 r. w porozumieniu z Ministrem Skarbu, Ministrem Przemysłu i Handlu, Ministrem Rolnictwa i Dóbr Państwowych, Ministrem Kolei i Ministrem Robót Publicznych oraz Ministrem Sprawiedliwości w sprawie obowiązku pracodawców zawiadamiania państwowych urzędów pośrednictwa pracy o każdem wolnem lub nowoobsadzonem miejscu, Dz.U. 1925 nr 2, poz. 23.

Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 21 czerwca 1932 r. o przekazaniu zakresu działania w sprawach emigracyjnych Ministrowi Spraw Zagranicznych i o zniesieniu Urzędu Emigracyjnego, Dz.U. nr 52, poz. 492.

Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 24 listopada 1927 r. o ubezpieczeniu pracowników umysłowych, Dz.U., Nr 106, poz. 911.

Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 24 października 1934 r. o połączeniu Funduszu Bezrobocia z Funduszem Pracy, Dz.U. nr 94, poz. 849.

Słabińska E., 2004, Ochotnicze drużyny robotnicze na terenie województwa kieleckiego w latach 1933-1935, „Studia Kieleckie. Seria Historyczna”, nr 4, s. 107-114.

Słabińska E., 2006, Emigracja zarobkowa z województwa kieleckiego do Francji w latach 1918-1939, „Studia Kieleckie. Seria Historyczna”, nr 5, s. 91-103.

Słabińska E., 2008, Łagodzenie skutków bezrobocia w województwie kieleckim w latach 1918-1939, Wydawnictwo Uniwersytetu Humanistyczno-Pedagogicznego Jana Kochanowskiego, Kielce.

Słabińska E., 2009, Emigracja sezonowa z województwa kieleckiego do Niemiec w latach 1918-1939, „Między Wisłą a Pilicą. Studia i materiały historyczne”, t. 9, s. 77-86.

Słabińska E., 2013, „Akcje specjalne” – założenia i realizacja w Polsce centralnej w latach 1933-1939, [w:] Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Historica, Chrobaczyński J. (red.), Wydawnictwo Naukowe UP, Kraków, t. XIV, nr 139, s. 172-178.

Sowiński Z., 1933, Ochotnicze drużyny robocze, [w:] Roboty publiczne w Polsce i Fundusz Pracy, Wodziński S. (red.), Komisja Pracy Społecznej Związku Legionistów i Związku Peowiaków Warszawskiego Okręgu Wojewódzkiego, Warszawa.

Sprawozdania z pośrednictwa pracy z 1954 r., Archiwum Państwowe w Kielcach, Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Kielcach w latach 1950-1955, numer zespołu 309/0, sygn. 38, k. 452, 620.

Sprawozdanie z akcji poradnictwa zawodowego za okres 1947-1950, Archiwum Akt Nowych w Warszawie, Ministerstwo Pracy i Opieki Społecznej w Warszawie w latach 1945-1966, numer zespołu 402/0, sygn. 560, k. 1.

Sprawozdanie z działalności Funduszu Pracy za okres od 1 kwietnia 1934 r. do 31 marca 1935 r., 1936, Fundusz Pracy, Warszawa.

Sprawozdanie z działalności Funduszu Pracy za okres od 1 kwietnia 1935 r. do 31 marca 1936 r., 1937, Fundusz Pracy, Warszawa.

Sprawozdanie z działalności Funduszu Pracy za okres od 1 kwietnia 1936 r. do 31 marca 1937 r., 1938, Fundusz Pracy, Warszawa.

Sprawozdanie z działalności Wydziału Zatrudnienia z 1954 r., Archiwum Państwowe w Kielcach (APK), Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Kielcach w latach 1950-1955 (PWRNK), numer zespołu 309/0, sygn. 17, k. 32.

Szaynok B., 1995, Ludność żydowska w Polsce 1944-1950, [w:] Studia z dziejów Żydów w Polsce. Materiały edukacyjne dla szkół średnich i wyższych, t. II, Borzymińska Z., Żbikowski A. (red.), Wydawnictwo DiG, Warszawa.

Ustawa z 16 marca 1933 r. o Funduszu Pracy, Dz.U. nr 22, poz. 163.

Ustawa z 17 marca 1921 r. – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, Dz.U. nr 44, poz. 267.

Ustawa z 18 lipca 1924 r. o zabezpieczeniu na wypadek bezrobocia, Dz.U., nr 67, poz. 650.

Ustawa z 2 lipca 1947 r. o Planie Odbudowy Gospodarczej, Dz.U. nr 53, poz. 285.

Ustawa z 21 października 1921 r. o zarobkowym pośrednictwie pracy, Dz.U. nr 88, poz. 647.

Ustawa z 28 października 1925 r. o zmianie niektórych przepisów ustawy z dnia 18 lipca 1924 r. o zabezpieczeniu na wypadek bezrobocia, Dz.U. nr 120, poz. 863.

Ustawa z 7 listopada 1931 r. w sprawie zmian i uzupełnień niektórych postanowień ustawy z dnia 2 lipca 1924 r. w przedmiocie pracy młodocianych i kobiet, Dz.U. nr 101, poz. 773.

Ustawa z 9 marca 1948 r. o narodowym planie gospodarczym na rok 1948, Dz.U. nr 19, poz. 134.

Ustawa z dnia 17 marca 1932 r. o zaopatrzeniu inwalidzkim, Dz.U. nr 26, poz. 238.

Ustawa z dnia 21 lipca 1944 r. o utworzeniu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego, Dz.U. nr 1, poz. 1.

W zakresie rejestracji bezrobotnych, 1919, „Biuletyn Ministerstwa Pracy i Opieki Społecznej”, nr 2, Warszawa.

Wstęp do inwentarza zespołu: Ministerstwo Pracy i Opieki Społecznej w Warszawie, Archiwum Akt Nowych w Warszawie, Ministerstwo Pracy i Opieki Społecznej w Warszawie w latach 1945-1966, numer zespołu 402/0, s. 2, 6, 27-28.

Wstęp do inwentarza zespołu: Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego w Lublinie, Archiwum Akt Nowych w Warszawie, Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego w Lublinie w latach 1944-1953 (PKWN), numer zespołu 185/0, s. 2, 6-7.

Zatrudnienie emigrantów i reemigrantów w Dziedzicach, Legnicy, Międzylesiu i Szczecinie – sprawozdania delegatów ministerstwa dla spraw emigracji z 1947 r., Archiwum Akt Nowych w Warszawie, Ministerstwo Pracy i Opieki Społecznej w Warszawie w latach 1945-1966, numer zespołu 402/0, sygn. 563, k. 25-26, 38, 79.
Opublikowane
2019-04-02
Jak cytować
Dział
Miscellanea